जुलै 2026 चे नवे नियम: आधार अपडेट मोफत, ITR डेडलाईन, पासपोर्ट शुल्क वाढ आणि RBI चे मोठे निर्णय

प्रत्येक महिन्याच्या सुरुवातीला केंद्र सरकार, बँका आणि विविध सरकारी संस्था नागरिकांच्या सोयीसाठी किंवा आर्थिक व्यवहार अधिक सुरक्षित करण्यासाठी काही नियमांमध्ये बदल करत असतात. 1 जुलै 2026 पासूनही अनेक महत्त्वाचे नियम लागू झाले आहेत. या बदलांचा परिणाम थेट करदाते, बँक ग्राहक, उद्योजक, क्रेडिट कार्डधारक, आधार कार्डधारक आणि पासपोर्टसाठी अर्ज करणाऱ्या नागरिकांवर होणार आहे.

यामध्ये आधार कार्डमध्ये ईमेल अपडेट करण्याची मोफत सुविधा, काही क्रेडिट कार्डवरील रिवॉर्ड पॉइंट्समध्ये बदल, विमानतळ लाउंज सुविधेचे नवीन निकष, पासपोर्ट शुल्कात वाढ, बँकांकडून होणाऱ्या मिस-सेलिंगवर कठोर कारवाई आणि आयकर विवरणपत्र (ITR) भरण्याची अंतिम मुदत यांचा समावेश आहे.

चला, प्रत्येक बदल सविस्तर जाणून घेऊया.

1) आधार कार्डमध्ये ईमेल अपडेट करण्याची सुविधा आता मोफत

UIDAI ने नागरिकांसाठी एक मोठा दिलासा दिला आहे. 1 जुलै 2026 पासून आधार कार्डमध्ये नोंदणीकृत ईमेल आयडी अपडेट करण्यासाठी आकारले जाणारे ₹75 शुल्क पूर्णपणे माफ करण्यात आले आहे.

ही सुविधा 31 डिसेंबर 2026 पर्यंत पूर्णपणे मोफत उपलब्ध राहणार आहे.

आज अनेक सरकारी सेवा, बँकिंग व्यवहार, डिजिटल पडताळणी (Verification), OTP आधारित प्रमाणीकरण आणि विविध ऑनलाइन सेवांसाठी आधारशी जोडलेला ईमेल आयडी अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो. अनेक नागरिकांचा जुना ईमेल आयडी बंद झालेला असतो किंवा त्याचा वापर होत नसतो. अशा परिस्थितीत हा ईमेल अद्ययावत करून घेणे फायदेशीर ठरेल.

जर तुमच्या आधारमध्ये जुना किंवा चुकीचा ईमेल आयडी असेल तर ही संधी वाया जाऊ देऊ नका. भविष्यात पुन्हा शुल्क लागू होण्याची शक्यता असल्याने 31 डिसेंबरपूर्वी अपडेट करून घेणे अधिक योग्य ठरेल.

2) क्रेडिट कार्डधारकांसाठी महत्त्वाचे बदल

1 जुलैपासून काही प्रमुख बँकांच्या क्रेडिट कार्ड नियमांमध्ये बदल करण्यात आले आहेत.

SBI Card मध्ये बदल

SBI Card कडून PhonePe SBI Credit Card, PURPLE आणि SELECT BLACK सारख्या काही कार्डांच्या Reward Points Program मध्ये बदल करण्यात आले आहेत.

आता ग्राहकांना मिळणाऱ्या रिवॉर्ड पॉइंट्सवर काही मर्यादा लागू होऊ शकतात. त्यामुळे पूर्वीइतके पॉइंट्स मिळणार नाहीत किंवा काही विशिष्ट प्रकारच्या खर्चावरच पॉइंट्स मिळतील.

क्रेडिट कार्ड वापरणाऱ्या ग्राहकांनी आपल्या कार्डच्या नवीन अटी व शर्ती (Terms & Conditions) तपासणे आवश्यक आहे.

HDFC Bank Credit Card

HDFC Bank च्या काही क्रेडिट कार्डधारकांना आता प्रत्येक तिमाहीत केवळ 3 मोफत Domestic Airport Lounge Access मिळतील.

परंतु ही सुविधा मिळवण्यासाठी मागील तिमाहीत संबंधित क्रेडिट कार्डवर किमान ₹60,000 खर्च केलेला असणे आवश्यक आहे.

ज्या ग्राहकांचा प्रवास जास्त असतो त्यांनी या अटी लक्षात ठेवून कार्डचा वापर करावा. अन्यथा लाउंज वापरताना अतिरिक्त शुल्क भरावे लागू शकते.

3) पासपोर्ट शुल्कात मोठी वाढ

जर तुम्ही नवीन पासपोर्ट काढण्याचा किंवा पासपोर्टचे नूतनीकरण करण्याचा विचार करत असाल, तर आता तुम्हाला अधिक खर्च करावा लागणार आहे.

विदेश मंत्रालयाने पासपोर्ट शुल्कामध्ये वाढ केली आहे.

नवीन शुल्कानुसार—

• 36 पानांच्या सामान्य पासपोर्टचे शुल्क ₹1500 वरून ₹2500 करण्यात आले आहे.
• तात्काळ (Tatkal) पासपोर्टसाठी शुल्क ₹5000 करण्यात आले आहे.
• 60 पानांच्या पासपोर्टसाठी शुल्क ₹6000 करण्यात आले आहे.

परदेशात शिक्षण, नोकरी किंवा पर्यटनासाठी जाण्याचा विचार करणाऱ्या नागरिकांनी अर्ज करताना नवीन शुल्काचा विचार करावा. तसेच आवश्यक कागदपत्रे पूर्ण ठेवून अर्ज केल्यास प्रक्रिया अधिक जलद पूर्ण होऊ शकते.

4) बँकांकडून मिस-सेलिंग झाल्यास ग्राहकांना पूर्ण परतावा

1 जुलै 2026 पासून RBI च्या Responsible Business Conduct Framework अंतर्गत ग्राहकांच्या हितासाठी महत्त्वाचा नियम लागू करण्यात आला आहे.

अनेकदा बँकेचे कर्मचारी किंवा एजंट ग्राहकांना पूर्ण माहिती न देता विमा पॉलिसी, गुंतवणूक योजना किंवा इतर आर्थिक उत्पादने विकतात. यालाच Mis-selling असे म्हणतात.

नवीन नियमानुसार जर एखाद्या ग्राहकास चुकीची माहिती देऊन आर्थिक उत्पादन विकल्याचे सिद्ध झाले, तर संबंधित बँकेला ग्राहकाने भरलेली संपूर्ण रक्कम परत करावी लागेल.

याशिवाय ग्राहकाचे आर्थिक नुकसान झाले असल्यास त्याची भरपाई देखील बँकेला द्यावी लागू शकते.

या नियमामुळे ग्राहकांचे संरक्षण अधिक मजबूत होणार असून बँकांनाही विक्री करताना पारदर्शकता ठेवावी लागणार आहे.

ग्राहकांनी कोणतेही आर्थिक उत्पादन घेताना सर्व अटी, जोखीम आणि शुल्क समजून घेऊनच निर्णय घ्यावा.

5) आयकर विवरणपत्र (ITR) भरण्याची अंतिम मुदत

आर्थिक वर्ष 2025-26 साठी ITR-1 आणि ITR-2 भरण्याची अंतिम तारीख 31 जुलै 2026 आहे.

अनेक करदाते शेवटच्या काही दिवसांपर्यंत थांबतात. त्यामुळे वेबसाइटवर तांत्रिक अडचणी, सर्व्हरवरील ताण किंवा आवश्यक कागदपत्रांची कमतरता यामुळे वेळेत ITR भरता येत नाही.

जर अंतिम मुदतीनंतर आयटीआर दाखल केला, तर लागू नियमांनुसार विलंब शुल्क (Late Fee) आणि काही प्रकरणांमध्ये अतिरिक्त दंड किंवा व्याज भरावे लागू शकते. तसेच रिफंड मिळण्यासही विलंब होऊ शकतो.

म्हणून आवश्यक कागदपत्रे, Form 16, AIS, TIS, बँक स्टेटमेंट आणि इतर तपशील आधीच तयार ठेवून वेळेत ITR दाखल करणे अधिक फायदेशीर ठरेल.

निष्कर्ष

1 जुलै 2026 पासून लागू झालेले हे नवीन नियम नागरिकांच्या दैनंदिन आर्थिक व्यवहारांवर थेट परिणाम करणारे आहेत. आधारमध्ये ईमेल अपडेट करण्याची मोफत सुविधा, क्रेडिट कार्डवरील बदल, पासपोर्ट शुल्कातील वाढ, बँकांच्या मिस-सेलिंगवर कठोर कारवाई आणि ITR भरण्याची अंतिम मुदत या सर्व गोष्टींची माहिती प्रत्येक नागरिकाने ठेवणे आवश्यक आहे.

जर तुम्ही करदाता, क्रेडिट कार्ड वापरकर्ता किंवा पासपोर्टसाठी अर्ज करण्याचा विचार करत असाल, तर या नवीन नियमांचे पालन करून अनावश्यक खर्च, दंड किंवा अडचणी टाळू शकता. योग्य माहिती आणि वेळेत केलेली कृती तुम्हाला आर्थिकदृष्ट्या सुरक्षित ठेवण्यास मदत करेल.