ITR Filing 2026: आयकर रिटर्न भरताना या 8 चुका करू नका, आयकर विभागाचा इशारा

 

आयटीआर भरताय? आयकर विभागाने सांगितलेले हे महत्त्वाचे नियम आधी जाणून घ्या

आयकर विभागाचे 'गोल्डन रूल्स'; रिटर्न भरण्यापूर्वी या चुका टाळा

देशभरात आर्थिक वर्ष 2025-26 (Assessment Year 2026-27) साठी आयकर विवरणपत्र (Income Tax Return - ITR) भरण्याची प्रक्रिया सुरू झाली आहे. प्रत्येक वर्षी लाखो करदाते आयटीआर दाखल करतात. मात्र, घाईगडबडीत किंवा अपुरी माहिती असल्यामुळे अनेकांकडून चुका होतात. यामुळे आयकर परतावा (Refund) अडकणे, रिटर्न प्रक्रिया विलंबित होणे किंवा आयकर विभागाकडून नोटीस येण्याची शक्यता वाढते.

याच पार्श्वभूमीवर आयकर विभागाने करदात्यांसाठी काही महत्त्वाचे 'गोल्डन रूल्स' जाहीर केले आहेत. या सूचनांचे पालन केल्यास आयटीआर दाखल करण्याची प्रक्रिया अधिक सोपी, अचूक आणि सुरक्षित होऊ शकते.

चला, या सर्व महत्त्वाच्या सूचनांची सविस्तर माहिती जाणून घेऊया.

1) सर्वप्रथम योग्य Tax Regime निवडा

आयटीआर दाखल करताना सर्वात महत्त्वाचा निर्णय म्हणजे Old Tax Regime किंवा New Tax Regime यापैकी योग्य पर्याय निवडणे. अनेक करदाते कोणताही हिशोब न करता एक पर्याय निवडतात. त्यामुळे त्यांना करसवलतींचा पूर्ण लाभ मिळत नाही.

जर तुम्ही कलम 80C, 80D, गृहकर्जावरील व्याज, HRA किंवा इतर करसवलतींचा मोठ्या प्रमाणात लाभ घेत असाल, तर जुनी करप्रणाली (Old Regime) फायदेशीर ठरू शकते. तर कमी वजावटी असलेल्या अनेक करदात्यांसाठी नवीन करप्रणाली (New Regime) अधिक लाभदायक असू शकते.

म्हणून आपल्या उत्पन्नाचा आणि करबचतीचा योग्य हिशोब करूनच Tax Regime निवडा.

2) योग्य ITR Form निवडणे अत्यंत आवश्यक

ITR दाखल करताना योग्य फॉर्म निवडणे ही अत्यंत महत्त्वाची बाब आहे. तुमच्या उत्पन्नाच्या प्रकारानुसार ITR-1, ITR-2, ITR-3 किंवा इतर योग्य फॉर्म निवडावा लागतो.

उदाहरणार्थ—

• पगारदार व्यक्तींसाठी वेगळा फॉर्म
• भांडवली नफा (Capital Gain) असणाऱ्यांसाठी वेगळा
• व्यवसाय करणाऱ्यांसाठी वेगळा

जर चुकीचा फॉर्म भरला, तर रिटर्न अवैध (Defective Return) ठरू शकतो. त्यामुळे रिटर्न पुन्हा दाखल करावा लागू शकतो किंवा आयकर विभागाकडून नोटीसही येऊ शकते.

3) AIS आणि Form 26AS नक्की तपासा

आयकर विभागाने स्पष्टपणे सांगितले आहे की, ITR दाखल करण्यापूर्वी Annual Information Statement (AIS) आणि Form 26AS तपासणे अत्यंत आवश्यक आहे. या दोन्ही दस्तऐवजांमध्ये पुढील माहिती असते—

• TDS
• TCS
• आगाऊ भरलेला कर (Advance Tax)
• स्वयंमूल्यांकन कर (Self Assessment Tax)
• बँक व्याज
• शेअर व्यवहार
• इतर आर्थिक व्यवहार

जर AIS, Form 26AS आणि तुमच्या नोंदींमध्ये फरक दिसत असेल, तर प्रथम तो संबंधित बँक, नियोक्ता किंवा संस्थेकडून दुरुस्त करून घ्या. त्यानंतरच ITR दाखल करा.

4) सर्व आवश्यक कागदपत्रे आधीच तयार ठेवा

ITR दाखल करण्यापूर्वी सर्व कागदपत्रे जवळ ठेवणे आवश्यक आहे. यामध्ये—

• Form 16
• पगाराची माहिती
• बँक स्टेटमेंट
• व्याज प्रमाणपत्र (Interest Certificate)
• गृहकर्जाचे तपशील
• गुंतवणुकीचे पुरावे
• विमा प्रीमियमची माहिती
• ELSS, PPF, NPS इत्यादी गुंतवणुकीची कागदपत्रे

ही सर्व माहिती तपासूनच रिटर्न भरल्यास चुका होण्याची शक्यता कमी होते.

5) Pre-filled माहिती काळजीपूर्वक तपासा

आयकर विभागाच्या पोर्टलवर अनेक माहिती आधीच भरलेली (Pre-filled Data) असते. तरीदेखील खालील माहिती स्वतः तपासा—

• PAN
• नाव
• जन्मतारीख
• पत्ता
• मोबाईल नंबर
• ईमेल आयडी
• बँक खाते क्रमांक
• IFSC Code

विशेषतः बँक खात्याची माहिती चुकीची असल्यास तुमचा Refund अडकू शकतो. तसेच आधारशी लिंक असलेला मोबाईल नंबर आणि सक्रिय ईमेल आयडी वापरणे अत्यंत आवश्यक आहे.

6) जास्त Refund मिळवण्यासाठी चुकीची माहिती देऊ नका

काही लोक अधिक Refund मिळवण्यासाठी चुकीचे Deduction किंवा बनावट गुंतवणुकीची माहिती दाखवतात.

आयकर विभागाने स्पष्ट केले आहे की, ITR मधील प्रत्येक माहितीची जबाबदारी करदात्याची असते.

जरी तुम्ही Chartered Accountant किंवा Tax Consultant मार्फत रिटर्न भरत असलात, तरी अंतिम सबमिट करण्यापूर्वी संपूर्ण माहिती स्वतः तपासा.

खोटी माहिती दिल्यास—

• नोटीस येऊ शकते
• दंड लागू शकतो
• व्याज भरावे लागू शकते
• गंभीर प्रकरणांमध्ये कायदेशीर कारवाईही होऊ शकते

7) शेवटच्या दिवसाची वाट पाहू नका

अनेक करदाते अंतिम तारखेपर्यंत थांबतात. यामुळे—

• वेबसाइटवर जास्त ट्रॅफिक
• सर्व्हर स्लो होणे
• OTP उशिरा येणे
• तांत्रिक अडचणी
• चुकीच्या घाईत माहिती भरणे

अशा समस्या निर्माण होऊ शकतात.

अंतिम मुदतीनंतर ITR दाखल केल्यास लागू नियमांनुसार विलंब शुल्क (Late Fee), व्याज आणि काही करसवलतींचा लाभ गमवावा लागू शकतो. म्हणून वेळेत रिटर्न दाखल करणे नेहमीच फायदेशीर ठरते.

8) ITR भरल्यानंतर e-Verification करायला विसरू नका

अनेक करदाते ITR भरतात; पण e-Verification करायला विसरतात. हे अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल आहे.

e-Verification करता येते—

• Aadhaar OTP
• Net Banking
• Bank Account
• Demat Account
• Digital Signature

जर ऑनलाइन e-Verification केले नाही, तर सही केलेला ITR-V फॉर्म नियमानुसार निश्चित कालावधीत बेंगळुरू येथील CPC कार्यालयात पाठवावा लागतो.e-Verification किंवा ITR-V शिवाय तुमचा ITR पूर्ण झालेला मानला जात नाही.

निष्कर्ष

आयकर रिटर्न भरणे ही केवळ औपचारिक प्रक्रिया नसून ती आर्थिक जबाबदारी आहे. योग्य Tax Regime निवडणे, योग्य ITR Form भरणे, AIS आणि Form 26AS तपासणे, सर्व कागदपत्रे तयार ठेवणे, चुकीची माहिती न देणे, वेळेत ITR दाखल करणे आणि शेवटी e-Verification पूर्ण करणे या सर्व गोष्टींचे पालन केल्यास तुमची ITR प्रक्रिया अचूक आणि सुरळीत पार पडेल. घाईगडबडीत रिटर्न भरल्यास भविष्यात नोटीस, Refund मध्ये विलंब किंवा इतर अडचणी निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे आयकर विभागाने दिलेल्या या 'गोल्डन रूल्स'चे पालन करूनच ITR दाखल करा आणि करप्रक्रिया तणावमुक्त बनवा.

------------------------------------------

सतत विचारले जाणारे प्रश्न

प्र. 1) ITR दाखल करण्यापूर्वी AIS आणि Form 26AS तपासणे का आवश्यक आहे?
उ. यामुळे TDS, करभरणा आणि उत्पन्नाच्या नोंदींमध्ये तफावत असल्यास ती आधी दुरुस्त करता येते.

प्र. 2) चुकीचा ITR Form भरल्यास काय होऊ शकते?
उ. रिटर्न अवैध ठरू शकतो किंवा आयकर विभागाकडून दुरुस्तीची सूचना मिळू शकते.

प्र. 3) ITR भरल्यानंतर e-Verification करणे आवश्यक आहे का?
उ. होय. e-Verification किंवा ITR-V सादर केल्याशिवाय रिटर्न पूर्ण मानला जात नाही.

प्र. 4) वेळेत ITR न भरल्यास काय परिणाम होतात?
उ. विलंब शुल्क, व्याज आणि काही प्रकरणांमध्ये करसवलतींचा लाभ गमवावा लागू शकतो.