FD की RD? कुठे मिळतो जास्त परतावा? गुंतवणुकीपूर्वी दोन्हीतील महत्त्वाचे फरक जाणून घ्या

 

FD vs RD Comparison: कोणत्या योजनेत जास्त व्याज आणि सुरक्षित परतावा मिळतो?

Fixed Deposit की Recurring Deposit? तुमच्यासाठी योग्य पर्याय कोणता?

आजच्या काळात गुंतवणुकीसाठी अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत. शेअर बाजार, म्युच्युअल फंड, सोने, सरकारी योजना आणि इतर गुंतवणूक साधनांमध्ये अनेकजण पैसे गुंतवतात. मात्र, जोखीम टाळून निश्चित परतावा मिळवू इच्छिणाऱ्या गुंतवणूकदारांसाठी फिक्स्ड डिपॉझिट (FD) आणि रिकरिंग डिपॉझिट (RD) हे आजही सर्वाधिक लोकप्रिय पर्याय मानले जातात.

अनेकांना वाटते की FD आणि RD या जवळपास सारख्याच योजना आहेत. परंतु प्रत्यक्षात या दोन्ही योजनांमध्ये गुंतवणुकीची पद्धत, रक्कम जमा करण्याची प्रक्रिया, व्याजाची गणना आणि अंतिम परतावा यात महत्त्वाचे फरक आहेत. त्यामुळे गुंतवणूक करण्यापूर्वी या दोन्ही योजनांची माहिती असणे आवश्यक आहे.

FD म्हणजे काय?

Fixed Deposit (FD) म्हणजे बँक किंवा वित्तीय संस्थेकडे एकरकमी रक्कम ठराविक कालावधीसाठी जमा करणे. या कालावधीत बँक त्या रकमेवर निश्चित व्याजदराने व्याज देते. मुदत पूर्ण झाल्यावर (Maturity) मूळ रक्कम आणि त्यावरील व्याज एकत्र मिळते. FD मध्ये एकदा पैसे गुंतवल्यानंतर ते संपूर्ण कालावधीभर व्याज कमावत राहतात. त्यामुळे मोठी रक्कम असलेल्या गुंतवणूकदारांसाठी हा पर्याय अधिक आकर्षक ठरतो.

RD म्हणजे काय?

Recurring Deposit (RD) ही नियमित बचतीवर आधारित योजना आहे. यामध्ये एकाच वेळी मोठी रक्कम जमा करण्याची गरज नसते. त्याऐवजी दर महिन्याला ठरलेली रक्कम बँकेत जमा करावी लागते. मुदत पूर्ण झाल्यावर जमा झालेली संपूर्ण रक्कम आणि त्यावरील व्याज मिळते. दर महिन्याला बचत करण्याची सवय लागण्यासाठी RD हा उत्तम पर्याय मानला जातो.

FD कोणासाठी योग्य?

तुमच्याकडे आधीपासून मोठी रक्कम उपलब्ध असेल, तर FD हा अधिक योग्य पर्याय ठरतो.

उदाहरणार्थ—

• बोनस मिळाला असेल
• निवृत्तीवेतनाची रक्कम
• मालमत्ता विक्रीतून मिळालेले पैसे
• मॅच्युरिटीची रक्कम
• वारसा म्हणून मिळालेली रक्कम

अशा परिस्थितीत एकरकमी रक्कम FD मध्ये गुंतवल्यास ती पहिल्या दिवसापासून व्याज मिळवू लागते.

RD कोणासाठी योग्य?

ज्यांच्याकडे मोठी रक्कम उपलब्ध नाही, पण नियमित उत्पन्न आहे, त्यांच्यासाठी RD हा उत्तम पर्याय आहे.

विशेषतः—

• नोकरदार कर्मचारी
• विद्यार्थी
• तरुण व्यावसायिक
• लहान उद्योग करणारे
• गृहिणी

हे दर महिन्याला थोडी-थोडी बचत करून भविष्यासाठी चांगला निधी तयार करू शकतात. 

उदा. मुलांचे शिक्षण, सुट्ट्यांचा खर्च, वाहन खरेदी किंवा सणांसाठी निधी तयार करण्यासाठी RD उपयुक्त ठरते.

समान व्याजदर असूनही FD मध्ये परतावा जास्त का मिळतो?

हा प्रश्न अनेक गुंतवणूकदारांना पडतो. समजा FD आणि RD या दोन्ही योजनांवर वार्षिक 7% व्याजदर आहे. तरीही FD मध्ये अंतिम परतावा जास्त मिळू शकतो.

याचे कारण म्हणजे—

FD मध्ये संपूर्ण रक्कम पहिल्याच दिवशी जमा होते आणि संपूर्ण कालावधीभर त्या पूर्ण रकमेवर व्याज मिळते.

मात्र RD मध्ये प्रत्येक महिन्याला नवीन हप्ता जमा होत असल्याने शेवटच्या महिन्यात जमा झालेल्या रकमेवर फक्त काही दिवस किंवा महिनेच व्याज मिळते.

यामुळे समान व्याजदर असूनही FD चा एकूण परतावा सामान्यतः अधिक असतो.

मुदतपूर्व पैसे काढल्यास काय होते?

FD किंवा RD दोन्ही योजनांमध्ये मुदत पूर्ण होण्यापूर्वी पैसे काढण्याची सुविधा असू शकते.

मात्र त्यासाठी—

• दंड (Penalty)
• कमी व्याजदर
• काही प्रकरणांमध्ये अतिरिक्त शुल्क

लागू होऊ शकते.

त्यामुळे गुंतवणुकीपूर्वी कालावधी विचारपूर्वक निवडणे आवश्यक आहे.

कर (Tax) नियम समजून घ्या

FD आणि RD वर मिळणारे व्याज करपात्र (Taxable) असू शकते.

जर एका आर्थिक वर्षात मिळणारे व्याज लागू मर्यादेपेक्षा जास्त असेल, तर बँक TDS कापू शकते.

तुमच्या करपात्र उत्पन्नानुसार हे व्याज आयकर विवरणपत्रात (ITR) दाखवणे आवश्यक असते.

गुंतवणूक करण्यापूर्वी कर परिणाम समजून घेणेही महत्त्वाचे आहे.

तरलता (Liquidity) कोणत्या योजनेत जास्त?

FD मध्ये एकरकमी मोठी रक्कम गुंतवली जाते. त्यामुळे अचानक पैशांची गरज पडल्यास FD मोडावी लागू शकते.

RD मध्ये मात्र दर महिन्याला बचत होत असल्याने काही लोकांना आर्थिक नियोजन अधिक सोपे वाटते.

दोन्ही योजनांमध्ये तरलता मर्यादित असली तरी अनेक बँका FD वर कर्ज (Loan Against FD) देण्याची सुविधाही उपलब्ध करून देतात.

FD आणि RD एकत्र वापरणे अधिक फायदेशीर

आर्थिक नियोजन करणारे अनेक लोक दोन्ही योजनांचा एकत्रित वापर करतात.

उदाहरणार्थ—

• बोनस किंवा अतिरिक्त उत्पन्न FD मध्ये गुंतवणे.
• दर महिन्याच्या पगारातून निश्चित रक्कम RD मध्ये जमा करणे.

यामुळे अल्पकालीन आणि दीर्घकालीन दोन्ही आर्थिक उद्दिष्टे साध्य करता येतात.

गुंतवणूक करण्यापूर्वी या गोष्टी तपासा

FD किंवा RD सुरू करण्यापूर्वी खालील बाबींची तुलना करा—

• व्याजदर
• मुदत (Tenure)
• व्याज देण्याची पद्धत
• मुदतपूर्व पैसे काढण्याचे नियम
• वरिष्ठ नागरिकांसाठी अतिरिक्त व्याज
• ऑनलाइन सुविधा
• बँकेची विश्वासार्हता
• TDS नियम

ही माहिती तपासल्यानंतर योग्य निर्णय घेणे अधिक सोपे होते.

निष्कर्ष

FD आणि RD या दोन्ही सुरक्षित आणि विश्वासार्ह बचत योजना आहेत. मात्र कोणती योजना निवडायची हे तुमच्या आर्थिक परिस्थितीवर अवलंबून असते. जर तुमच्याकडे एकरकमी मोठी रक्कम उपलब्ध असेल आणि निश्चित कालावधीसाठी गुंतवणूक करायची असेल, तर FD हा अधिक योग्य पर्याय ठरतो. कारण संपूर्ण रकमेवर पहिल्या दिवसापासून व्याज मिळत असल्याने अंतिम परतावा सामान्यतः जास्त असतो.

दुसरीकडे, दर महिन्याला नियमित बचत करण्याची सवय लावायची असेल किंवा मोठी रक्कम एकाच वेळी गुंतवणे शक्य नसेल, तर RD हा अधिक सोयीचा पर्याय आहे. गुंतवणूक करण्यापूर्वी केवळ व्याजदर पाहू नका. त्यासोबत कर नियम, मुदत, तरलता, दंड, वरिष्ठ नागरिकांसाठी उपलब्ध अतिरिक्त लाभ आणि तुमची आर्थिक उद्दिष्टे यांचाही विचार करा. योग्य नियोजन करून FD आणि RD या दोन्ही योजनांचा संतुलित वापर केल्यास भविष्यासाठी मजबूत आर्थिक पाया तयार होऊ शकतो.

---

FAQ 

प्र. 1) FD आणि RD मध्ये मुख्य फरक काय आहे?
उ. FD मध्ये एकरकमी रक्कम जमा केली जाते, तर RD मध्ये दर महिन्याला निश्चित रक्कम जमा करावी लागते.

प्र. 2) समान व्याजदर असूनही FD मध्ये जास्त परतावा का मिळतो?
उ. कारण FD मध्ये संपूर्ण रक्कम पहिल्या दिवसापासून व्याज कमावते, तर RD मध्ये हप्ते टप्प्याटप्प्याने जमा होतात.

प्र. 3) नोकरदारांसाठी कोणता पर्याय चांगला आहे?
उ. नियमित मासिक बचतीसाठी RD अधिक योग्य ठरू शकते, तर बोनस किंवा मोठी बचत असल्यास FD चांगला पर्याय आहे.

प्र. 4) FD आणि RD वर कर लागू होतो का?
उ. होय. मिळणारे व्याज लागू असलेल्या आयकर नियमांनुसार करपात्र असू शकते. TDS आणि ITR संदर्भातील नियम समजून घेणे आवश्यक आहे.